Stoppen met roken als volwassen uitdaging

Een review van roken onder jongeren van 16 jaar en ouder

Waarom gaan jongeren roken? En hoe krijg je ze er vervolgens weer van af? Er is behoorlijk wat onderzoek gedaan om antwoord te krijgen op die vragen. Het rookgedrag van de jongeren van nu is terug te vinden in de longkankercijfers over twintig jaar. Jongeren zijn weliswaar relatief zeer gezond, maar hun leefstijl is dat in veel gevallen niet. Het is dus belangrijk om jongeren van de sigaret af te houden of ze tot stoppen te stimuleren.

Rookinterventies

Jongeren tussen 16 en 25 jaar roken nog altijd veel: 45% regelmatig en 34% dagelijks. Dat percentage ligt boven het landelijk gemiddelde. Wanneer deze jongeren 40 zijn, zal hun ongezonde leefstijl terug te vinden zijn in hogere longkankercijfers. Velen maken zich echter nauwelijks druk om hun gezondheid op de lange termijn. Dat geldt vooral de groep met een lage sociaal-economische status. Toch doet de helft van alle adolescenten en jong volwassenen wel eens een stoppoging. Roken begint meestal als experiment, maar mondt gemakkelijk uit in een gewoonte.

Informatie verzamelen

Welk beleid is gewenst om stoppen met roken te bevorderen? Bestaande rookpreventieprogramma’s hebben voornamelijk 10-15 jarige kinderen als doelgroep, terwijl stopondersteuning vrijwel exclusief bedoeld is voor volwassenen. Eigenlijk bestaan er voor adolescenten (ouder dan 16 jaar) en jong volwassenen nog geen voorlichtingsprogramma’s en weten we ook niet precies wat hen beweegt om te roken. Daarom gaf STIVORO aan het NIGZ (Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie) de opdracht om de belangrijkste wetenschappelijke studies daarover in kaart te brengen. Uitgangspunt was: hoe meer we weten, des te beter kunnen we een beleid formuleren.

Wat wilden de onderzoekers weten?

 Welk voordeel levert het jongeren van 16 jaar en ouder op om te gaan roken?

  • Hoe zit het met de invloed van de sociale omgeving?
  • Hoe verloopt de ontwikkeling van experimenteren naar rookverslaving en vervolgens naar stoppen?
  • Wat zijn de belangrijkste factoren om weer te stoppen?
  • Welke preventie- en stopprogramma’s zijn het meest effectief?

Belangrijkste resultaten

Jongeren houden er soms vreemde ideeën over roken op na, vooral waar het vermeende voordelen betreft. In onderzoeksrapporten waren de volgende uitspraken te vinden: “Roken maakt minder angstig, doet stress verminderen, je blijft er slank bij, het is relaxt, je geeft je er een houding mee.” Tabaksgebruik betekent voor jongeren onafhankelijkheid. Beginnen en experimenteren heeft met de sociale omgeving te maken; regelmatig roken met iemands persoonlijkheid. Jongens en meisjes reageren anders op sociale invloeden. Hoewel jongeren zelf keuzes maken, oriënteren ze zich wat normen en waarden betreft toch vaak op hun ouders: vaak willen ze op eigen kracht te stoppen, maar hebben daar moeite mee.

Belangrijkste aanbevelingen

Vroeg met rookpreventie beginnen blijft belangrijk. Daarnaast is het gewenst een specifiek ‘stoppen-met-rokenaanbod’ te ontwikkelen dat de groep boven 16 jaar (adolescenten en jong volwassenen) aanspreekt. Daarvoor is nader onderzoek noodzakelijk. Interventies voor gelegenheidsrokers (bewustwording, informatie, advies) zijn het meest kansrijk. Maar het meest dringend zijn ze voor zwaardere rokers, veelal uit lagere sociaal-economische groepen. Daar is intensieve begeleiding in de hele keten (leerlingbegeleiders, schoolartsen, schoolverpleegkundigen, jeugdhulpverleners, jongerenwerkers) het meest effectief.